Volkenkundemuseum Leiden

Op dit moment heeft Leiden een aantal tentoonstellingen waar Japan in centraal staat. Een bijzonder land waar keihard werken lijnrecht tegenover de fantasiewereld staat. Cool Japan  is een van deze tentoonstellingen en geeft een overzicht van de Japanse beeldcultuur zoals manga en anime, Hello Kitty en Pokémon. De wereld van veel roze, schattige meisjes en stoere krijgers.

Anime en manga

De tentoonstelling is verdeeld in verschillende thema’s binnen de Japanse beeldcultuur. In elke zaal leer je het onderscheid tussen onder anderen anime, manga en kawaii. Bij binnenkomst loop je tegen een mega grote televisiewand waarop anime, Japanse animatie, te zien is. Hier kun je korte fragmenten zien uit de belangrijkste Japanse tekenfilms van de afgelopen jaren, zoals Akira en Ghost in the Shell. Een andere vorm is manga. Manga kun je vergelijken met stripverhalen. Deze vorm zie je terug in alle genres en zijn zowel voor kinderen als volwassen. De pikante versie heet shunga. Deze stripverhalen zijn niet alleen van deze tijd, maar bestaan al een paar honderd jaar.
Naast alle zoetroze en schattige meisjes met sprankeltjes in hun grote ogen kent de Japanse beeldcultuur ook dood en verderf. In een zaal op de eerste verdieping staan de Monsters centraal. Van yōkai tot menseneters, treurende zielen en bloeddorstige demonen. Yōkai is een verzamelnaam voor bovennatuurlijke wezens en hij of zij komt gaat al eeuwen terug in de oude Japanse volksverhalen. Veel van deze yōkai waren eerst mens, maar door een gebeurtenis in hun leven zijn ze veranderd in een monsterachtig wezen. Vanzelfsprekend kun je een Godzilla video bekijken.
Wie Japan zegt, zegt ook samoerai en ninja’s. En vergeet dan ook niet de vrouwelijke strijders, magical girls. Een van de populairste strijders in Japan is een schoolmeisje, Sailor Moon, met superkrachten. De ninja’s zijn meestal de schurken in het verhaal.

Kawaii-kunst

Een van de meest herkenbare kenmerken van de Japanse popcultuur is kawaii. Fantasiewezens, jonge meisjes met grote ogen. Kawaii betekent schattig en staat ook voor onvolwassenheid, hulpeloosheid. Het staat in sterk contrast met de hoge werkdruk en prestatiedrang in Japan. Het is een ontsnapping aan de harde realiteit. Kawaii zie je terug in de kunstvorm anime en manga. Echter is kawaii niet zo onschuldig als het lijkt. Steeds meer hedendaagse kunstenaar tekenen deze stijl en geven de onderwerpen een onderliggende boodschap mee zoals persoonlijke verlangen en seksualiteit.

Japanse prenten

Wat ik een beetje mis in de tentoonstelling is de samenhang tussen de verschillende thema’s en de invloed van de oude Japanse prenten op de moderne kunstvormen zoals  anime en manga. De prenten laten een moment zien uit het alledaagse leven en deze kunst beleefde zijn hoogtepunt rond de 17e eeuw. Dit wordt ukiyo-e (pluk de dag of durf te leven) genoemd. Afbeeldingen van landschappen, natuurrampen, Japanners in hun gewaden, erotische taferelen (de shunga) of architectuur. De bekendste is ‘De grote golf van Kanagawa’ van de kunstenaar Kasushika Hokusai. De prenten kun je beschouwen als chique pamfletten. Ze werden vaak gebruikt als propagandamateriaal of om een boodschap door te geven. In een gangetje van de ene zaal naar de andere zaal hangen wel enkele oude Japanse prenten, maar het is een beetje krap en voor mijn gevoel komt dit gedeelte niet goed uit de verf.

Naast de oude Japanse prenten had ik ook meer informatie verwacht over de kledingstijl Harajuku en de verschillende stijlen Kawaii, Lolita, punk etc. in de Japanse popcultuur. Cool Japan is een kleurrijke tentoonstelling waar ik in ieder geval weer meer geleerd heb over de wereld van anime en manga.

Wil je meer weten over deze tentoonstelling, kijk dan op de site van Volkenkunde museum.